Weken lang hebben we met veel energie en passie gewerkt aan een ‘rewilding’ ontwerpprijsvraag, uitgeschreven door ARK REWILDING Nederland en Natuurlink, voor het gebied Ruimel langs de Dommel. We participeerden in de prijsvraag met een interdisciplinair team bestaande uit MTD landschapsarchitecten, OAK consultants en lokale natuur- en recreatie-ondernemers. De uitdaging was: stel een ontwikkelingsplan op voor hoogwaardige natuurontwikkeling, zoals bijvoorbeeld leembos, voor een gebied van circa 7 hectaren langs de bedijkte Dommel.
Het veldbezoek op een kille ochtend, wandelend door de agrarische weides, vormde een nogal somber begin. En daarna moesten we alle bronnen en kaartmateriaal verzamelen en bestuderen om de ontwikkelingsgeschiedenis van het gebied te begrijpen en recht aan te doen. Het was daarbij erg behulpzaam dat het bureau bij meerdere ontwerponderzoeken in het gebied betrokken was, zoals het masterplan voor de Linie 1629, de landschappelijke structuurvisie voor het Buitenmuseum Oud Herlaer en de landschappelijk inpassing van de ophoging van de dijken in het Dommeldal.
Het gebied heeft een rijke ontwikkelingsgeschiedenis, waarvan de Linie 1629, een van de eerste gedocumenteerde structuren vormt. De Linie kruist de Dommel iets verder stroomafwaarts en raakt het plangebied met een ravelein.
Maar wat zou de natuur hier willen ? Een inspirerende workshop, waarbij ieder zijn eigen expertise inbracht, voorzag het team van een zee aan informatie en aangrijpingspunten voor het ontwerp. En door de lokale ondernemers in het team, kwam het plangebied ook werkelijk tot leven. Ons motto, ‘De droom van de Dommel delta’, integreert ontwerp met de kennis van cultuurhistorie, het landschap, water management, ecologie en recreatie. We voelden hierbij de behoefte om het plangebied in een bredere context te bezien, want met slechts 7 hectaren, kan een beekdal niet ademen of stromen.
Een Dommel, die weer meandert in haar eigen moerassige delta! En versterkte kastelen en hoeves, die weer de samenhang hervinden met de historische meanders. Dijken, die verwijderd worden om ruimte te maken voor plekgebonden beekdal natuur met half beboste overstromingsvlakten. Dit transformatieproces vraagt verschillende stappen en kan wel 10 tot 15 jaar duren, maar het gedurende extreem droge en natte periodes bergen en vasthouden van water in moerasgebieden, wordt steeds noodzakelijker. Natte moerasgronden, in de laagste delen van het leembos, vormen de bepalende factor in het ontwerp, gereguleerd door grote grazers en overstromingsdynamiek. Natuurrecreatie wordt gestimuleerd, met een verwijzing naar de historische vestingwerken van ’s-Hertogenbosch. De koosnaam van de stad, de ‘moerasdraak’, verwijst naar de natte moerassige gebieden, in de beekdalen rond de stad. Zij werden op intelligente wijze ingezet als verdedigingslinie en maakten de stad bijna onneembaar.
Ons ontwerp eindigde op de 2e plaats van 11 inzendingen. Ons plan bleek wat te ambitieus, hetgeen we eigenlijk opvatten als een groot compliment. Maar misschien waren we iets te overmoedig.
Maar goed, het blijft dat we ontzettend trots zijn op onze inzending en ontwerp ! Veel dank aan het team!
